Werken bij FAPAD

Deze keer zal ik (Sara) wat gaan vertellen over mijn werk. Één van de moeilijkste blogs, waarschijnlijk heb ik het daarom ook zo lang uitgesteld. Ik ga het ‘proberen’ te schrijven dat het ook voor niet-ontwikkelingssamenwerkings-mensen te begrijpen is…….hoewel ik weet niet of dat gaat lukken……

Laat ik eerst maar eens beginnen met waar ik werk

FAPAD
Dit staat voor Facility for Peace & Development. Ooit gehoord van Joseph Konny, the LRA (Lord Resistance Army) of in het Nederlands, het Leger van de Heer? Die gek heeft er voor gezorgd dat het 22 jaar oorlog was in Noord Oeganda. Sinds 2006 is er hier weer vrede, maar de gevolgen zijn nog goed merkbaar. Lira was vooral een stad waar mensen vanuit het noorden naar toe vluchtten en pas sinds 2010 zijn er geen vluchtelingenkampen meer en zijn de mensen terug naar hun eigen dorpen. Er waren heel veel internationale en lokale organisaties in Lira die zich bezig hielden met noodhulp en de eerste behoeftes zoals het uitdelen van voedsel, opvang in kampen en traumazorg. FAPAD is begonnen om hulp te bieden op de aspecten die vaak over het hoofd gezien worden. Het gaat hier voornamelijk om rechten en dan met name landrechten.

Een voorbeeld: De vluchtelingen die terugkeerden naar hun dorp hadden niet vanzelfsprekend toegang tot hun eigen land. Het kan zijn dat een andere familie nu dit land bewerkt. Vaak zijn de landgrenzen niet goed aangegeven dus claimen buren of nieuwkomers een stuk van het land. Daarnaast zorgt het gender aspect ook voor problemen bij toegang tot land. Door de oorlog zijn veel mannen omgekomen waardoor vrouwen alleen zijn komen te staan. Een man vertelt een vrouw niet altijd hoeveel land hij heeft en waar zich dit bevind. Daar sta je dan, na een aantal jaren in een vluchtelingenkamp gewoond te hebben, terug in je eigen dorp, maar je hebt geen idee waar je stuk land zich bevind. Zeker door de armoede zijn er natuurlijk mensen die van dit soort situaties gebruik maken en hier worden de zwakste de dupe van. Deze zogenaamde ‘female headed households’ (huishoudens waar vrouwen aan het hoofd staan) zijn dan ook de doelgroep van FAPAD, net als ‘child headed households’, een fenomeen wat steeds vaker voorkomt als gevolg van HIV/AIDS.

FAPAD is begonnen in 2000 en nu zo’n 11 jaar verder is het een geoliede machine geworden. Ik heb in mijn studie/werk al veel lokale NGOs (Non-Gouvernementele Organisatie) gezien, maar FAPAD wint met vlag en wimpel! In het vliegtuig kwamen we een medewerkster van ICCO tegen en zei vond FAPAD de beste NGO in heel Oeganda. Inmiddels werken er 36 medewerkers met bijna evenveel mannen dan vrouwen (en dat is uniek) en een gemiddelde leeftijd van 28 jaar. Ik word hier dan ook als een senior gezien en dat vergt aardig wat coördinerende/leidinggevende vaardigheden, erg leuk!

FAPAD heeft vier afdelingen. Allereerst hebben we een Legal Aid desk, soort juridisch loket wat gratis is voor de aller armste. Dagelijks komen hier mensen over de vloer met juridische problemen. FAPAD probeert dan eerst te bemiddelen tussen bijvoorbeeld families of buren en als dit niet lukt dan kunnen ze overgaan tot een rechtzaak. Ook zaken als pedofilie komt hier schrikbarend vaak voor en dan geen paters met kleine jongetjes maar mannen met minderjarige meisjes. Vooral op basisscholen komt dit op grote schaal voor door leraren en directeuren of binnen het gezin door ooms of bekenden.
Ten tweede hebben we de afdeling Child Support. Dit om de ‘child headed households’ beter te kunnen traceren zodat die ondersteund kunnen worden, maar ook om te zorgen voor een betere omgeving voor het kind op school (geen pedofilie, goede toiletvoorzieningen, geen dronken leraren) en in het gezin (kindermishandeling, verwaarlozing van het kind, kidnapping door witch doctors) Zeker door armoede is alcoholisme één van de grootste problemen. Het lokale bier is heel goedkoop, dus je hoeft niet rijk te zijn om je laveloos te zuipen en zo vergeet je ook nog eens (tijdelijk) al je problemen. Vrouw en kind zijn hier dan de dupe van en de cijfers van huishoudelijk geweld zijn niet echt om over naar huis te schrijven. Dus dat doen we dan ook maar niet.
De afdeling Good Governance, zorgt er voor dat dorpsgenoten zich verenigen in groepen en bij de gemeente aankaarten wat er moet verbeteren in hun dorp. Dit kan gaan om het verbeteren van wegen, het rapporteren van corruptie door politie of andere overheidspersonen. Ook gebeurd het geregeld dat zusters en doctoren zich verrijken met gratis medicijnen. Weer een gevolg van armoede en slecht betaalde salarissen, maar wederom zijn de zwakste de pineut die vervolgens niet de juiste medicijnen kunnen krijgen.
Een paar jaar geleden is FAPAD met de Livelihood afdeling gestart. Je kunt wel veel doen op het gebied van (land)rechten en het verantwoordelijk houden van de overheidsdiensten, maar als je nog steeds geen droge boterham te eten hebt…………. Dus de Livelihood afdeling runt nu verschillende projecten (gefinancierd door ICCO, Europese Unie, Broederlijk Delen, etc) waarbij boeren, ‘female headed households’, ‘child headed households’ en werkloze jongeren ondersteund worden door o.a. het starten van bedrijfjes. Dit zijn hele kleine bedrijfjes zoals het bakken en verkopen van broodjes, fietsreparatie shop, kappers zaakje. Je moet dan niet denken aan een gebouwtje, maar verkoop onder een boom of bij de mensen huis aan huis.

Wil je meer weten? Kijk dan in de week van 16 tot 20 januari op Ketnet om 18:05-19:20, daar komt elke dag een item van FAPAD op het Belgische jeugdjournaal. Hierbij zie je bijvoorbeeld Jackline (child headed household) van 14 jaar. Haar ouders zijn allebei gestorven in de afgelopen 2 jaar en nu zorgt zij voor haar zusje en vier broertjes. Zij heeft een wokpan gekregen en bakingrediënten en verkoopt nu mandazi’s (soort oliebollen) en verdient zo haar inkomen.

Monitoring & Evaluatie Adviseur
En wat doe ik nou bij FAPAD? Monitoring & Evaluatie is gewoon een sjiek woord voor resultaatmeting. Al deze projecten en alle afdelingen boeken elk jaar veel resultaten. Het ontbreekt FAPAD alleen aan methodes en vaardigheden hoe je deze resultaten kunt bijhouden om ze vervolgens bij te sturen en te rapporteren aan de geldschieters. Ik ben begonnen met het project van de Europese Unie (EU) waarbij 8000 Oegandezen (vrouwen, kinderen, jongeren, boeren) groepen vormen (20 a 30 per groep) en vervolgens trainingen krijgen over verschillende onderwerpen (leiderschap en groepvorming, sparen en lenen, huiselijk geweld, rechten, boekhouden) en uiteindelijk worden opgeleid tot kleine ondernemer. Hiervoor krijgen ze ook de benodigdheden zoals een naaimachine, bijenkorf (niet de winkel), kapperspullen, etc.
Er zijn 7 veldwerkers die elke dag op pad gaan op de motor naar de dorpjes om een training te geven van zo’n 2 uur. Tot in de details moet er data bijgehouden worden: de aanwezigheid van elke training (aantal mannen, vrouwen), frequentie van interactie met overheidsinstanties, distributie van start materiaal van bedrijfjes, allerlei gegevens van de 8000 deelnemers aan het project, enzovoorts.
Al deze gegevens moeten wekelijks verzameld worden door de veldwerkers, in een database (in Excel) gevoerd worden door de supervisors die vervolgens alles analyseren en aan de EU rapporteren.

Nu denk je misschien, hé dat kan ik ook. Daar twijfel ik ook niet aan, maar je moet wel heel veel geduld hebben, want de context is iets anders dan in Nederland. De veldwerkers kunnen een rapport in Word maken en de supervisors hebben zelfs enigszins ervaring met Excel, maar ze zijn verre van geordend. Er is geen uniform systeem en alles gaat op het laatste moment en alleen als iemand ze achter de broek aan zit. De afgelopen twee maanden heb ik het volgende gedaan: de veldwerkers getraind om nauwkeuriger data te verzamelen, hun mappen te ordenen, de database voor de supervisors te ontwikkelen (training moeten ze nog krijgen), met het team het logframe met de indicatoren herzien (excuus voor het jargon), de supervisors getraind om hun veldwerkers beter te coördineren, introductie training voor heel FAPAD..………
Uiteindelijk is het de bedoeling dat de supervisors de coördinatie van de resultaatmeting zelf in hand nemen en ik ze alleen nog zal bijsturen. Er moet voorlopig nog veel gebeuren in het begin van volgend jaar. Allereerst gaan we de baseline studie overnieuw doen. Dit is een nulmeting (enquête om te kijken hoe hoog/laag het armoedeniveau van de 8000 deelnemers in het project is), die we elk jaar zullen herhalen zodat we de vorderingen kunnen zien en na 5 jaar het eindresultaat kunnen vastleggen. Aan het einde van de rit moet er zo’n systeem lopen voor alle projecten, zodat er uiteindelijk één monitoring en evaluatie systeem is voor FAPAD in zijn geheel.

Ik heb het erg naar mijn zin en het is niets in vergelijking met Niger. Daar heb ik mensen getraind en systemen bedacht, maar was er te weinig capaciteit bij de mensen om het uit te voeren. Hier wordt het direct uitgevoerd, zie ik zelf het resultaat van mijn werk en kunnen we het bijsturen om het te verbeteren. Het is altijd afwachten waar je terecht komt als je ergens solliciteert, maar hier had ik niet van durven dromen. Het voelt alsof alles na al die jaren studie (en collegegeld), ik krijg waar ik zo hard voor gewerkt heb. Verder is de bedrijfscultuur heel erg gaaf. FAPAD neemt expres jonge mensen aan die willen groeien. De directrice en de project coördinator, met wie ik op niveau kan discussiëren, zijn open, hardwerkend, leergierig en verre van autoritaire collega’s.

Verder ben ik ben dus één van de oudste en heb aardig wat mensen onder me die ik moet aansturen. Dit vergt nogal wat nieuwe management vaardigheden. Al snel kwam ik erachter dat mijn poldermodel/softe aanpak niet werkte. Het advies van de project coördinator was: “African management is dictating!” Eerst ging het als volgt: Wat ben je aan het doen? Als je daar mee klaar bent, kun je dan ff naar mijn kantoor komen? Ik wil wat met je bespreken.” African management: “Kun je naar mijn kantoor komen? Ik wil wat met je bespreken!” Als ze echt een urgente deadline hebben dan hoor je het wel. In het begin voelt het nogal koloniaal, maar zij weten zo waar ze aan toe zijn en vinden het helemaal niet vervelend. Dus tja, ik heb me al aardig aangepast en dat zal wel weer wennen worden als ik ooit weer in Nederland ga werken.

Verder ben ik afgelopen weken ook vaak met veldwerkers, achterop de motor, naar de groepen van de projecten geweest. Één keer werd er een heel welkomstlied aan mij opgedragen (zie filmpje waarin ze zingen dat ik als vreemdeling welkom ben in hun dorp). Ik krijg nu nog motorles dus over een tijdje kan ik zelf op pad. Een bezoek aan de rechtbank met mijn collega van Legal Aid Desk was ook erg interessant. Naast onze cases werden er ook gevangenen voorgeleid die een bijv. een fiets hadden gestolen. Erg interessant om mee te maken, alleen jammer dat de magistraat op districtniveau geen witte lakeienpruik draagt. Een leuke afsluiting was het Xmas personeelsfeest. Eerst gingen we met zijn allen eten, daarna wat speeches en uiteindelijk met wat vuurwerk hebben alle afdelingshoofden symbolisch de taart van 2012 aangesneden. Tijdens deze dag bleek dat ik ook afdelingshoofd was en moest ik een speech geven en alle andere formaliteiten mee doen. Afdeling M&E met een afdelingshoofd (dat ben ik) en een medewerker (dat ben ik ook), hahaha!

Ik hoop dat het enigszins te begrijpen is. Ik ben nog nooit zo lang bezig geweest als met dit verslag. Machiel, die druk aan het zagen en timmeren is in de garage, komt om het half uur voorbij en zegt dan: “Is hoofdstuk 3 al af?”

Volgende keer op veler verzoek: ONS HUIS IN LIRA!!!